لنز چشم چیست؟
لنز چشم نوعی وسیلهی اصلاح بینایی است و جایگزینی برای عینک محسوب میشود. این لنزها که در جنسها، اشکال، رنگها و حتی دورههای استفادهی گوناگون تولید میشوند، طرفداران زیادی دارند. در حقیقت، امروزه میلیونها نفر در سراسر جهان برای اصلاح مشکلات بینایی یا اهداف زیبایی از این لنزها استفاده میکنند. البته از آنجاییکه بیشتر مردم ترجیح میدهند رنگ لنز متفاوت از رنگ چشمشان باشد، بازار انواع لنز رنگی چشم داغتر از نوع ساده بوده و خصوصا در ایران، لنز طوسی، سبز، آبی یا عسلی توجه بیشتری را به خود جلب کردهاند. اگر دوست دارید بیشتر با نحوه عملکرد این ابزار حساس آشنا شوید، ما در این مطلب ضمن بررسی چگونگی عملکرد انواع لنز چشم، به کاربردهای ویژهی هر کدام در بهبود بینایی نیز میپردازیم.
لنز چشم چیست؟
لنز چشم یا لنز تماسی، عدسی بسیار نازک و انحناداری است که بهطور مستقیم روی قرنیه (روی سطح جلویی چشم) قرار میگیرد. لنزها با توجه به اهداف گوناگون قادرند مشکلات بینایی را اصلاح کنند، از چشم آسیبدیده محافظت کرده یا در برخی موارد، صرفا برای تغییر ظاهر و رنگ چشم مورد استفاده قرار میگیرند.
از زمان طراحی و تولید انواع لنز چشم چندین دهه میگذرد، اما استفاده از آنها (چه لنز رنگی و چه غیررنگی) در سالهای اخیر محبوبیت چشمگیری پیدا کرده است. از آنجا که لنزهای تماسی در دستهی تجهیزات پزشکی قرار میگیرند، استفاده از آنها میبایست تحت نظارت و با مشورت پزشک باشد.
حتی انواع لنز رنگی که برای مقاصد زیبایی تهیه میشوند نیز میبایست از داروخانهها یا فروشگاههای معتبر خریداری شوند؛ چراکه استفادهی نادرست یا غیربهداشتی از لنز رنگی میتواند منجر به بروز عوارض چشمی جدی یا حتی کاهش دائمی بینایی در برخی افراد شود.
نحوه عملکرد لنز چشم
لنز چشم با اصلاح مسیر نور هنگام ورود به چشم، باعث میشود پرتوهای نور دقیقا روی شبکیه متمرکز شده و تصویر واضح و دقیقی ایجاد شود. به عبارت دیگر، عملکرد لنزهای چشم مشابه عینک است؛ هر دو نوع لنز، خطاهای انکساری چشم را که مانع از تمرکز صحیح نور میشود، اصلاح میکنند. لنزهای تماسی با چسبیدن به لایهی اشکی چشم در جای خود فیکس شده و ثابت میمانند؛ این لایهی نازک مایع، چشم را مرطوب و محافظت کرده و امکان میدهد تا لنز بهطور طبیعی همراه با حرکات چشم
حرکت نماید.
انواع لنز چشم
در ادامه، با انواع مختلف لنزهای چشم آشنا میشویم:
لنزهای نرم
پس از سالها نوآوری، لنزهای نرم برای اولین بار در دهه ۱۹۷۰ در آمریکا عرضه شد و از آن زمان به محبوبترین نوع لنز تبدیل شدهاند؛ حدود ۸۶٪ از مردم این کشور که از لنز استفاده میکنند، لنز نرم را بر دیگر انواع لنز ترجیح میدهند. لنزهای نرم نازک و انعطافپذیر هستند و بهراحتی با شکل چشم تطبیق پیدا میکنند. این نوع لنزها در حفظ رطوبت و عبور اکسیژن به چشم بسیار خوب عمل کرده و اغلب، راحتترین نوع لنز تماسی محسوب میشوند.
لنزهای سخت قابلنفوذ به گاز
لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز، لنزهایی هستند که نمیتوانند مانند لنزهای نرم خم شده یا انعطاف پیدا کنند. با اینحال، همانطور که از نامشان مشخص است، ساختار آنها امکان عبور اکسیژن را فراهم میکند تا چشمها بتوانند تنفس کنند. لنزهای سخت کمتر مستعد جمع شدن رسوبات تحریککننده نسبت به لنزهای نرم هستند و قادرند اصلاح بینایی شفافتر و دقیقتری را ارائه دهند. البته لنزهای سخت برای سازگاری نیاز به زمان دارند و از این رو، بسیاری از افراد در ابتدا آنها را چندان راحت نمیدانند.
لنزهای اسکلرال
لنزهای اسکلرال نوعی لنز سخت قابل نفوذ به گاز هستند که بخش وسیعتری از چشم را پوشش داده و روی صلبیه (قسمت سفید چشم) قرار میگیرند. این لنزها اغلب برای اصلاح مشکلات بینایی ناشی از ناهنجاریهای قرنیه تجویز میشوند.
لنزهای ترکیبی
لنزهای ترکیبی، مزایای لنزهای نرم و سخت را با هم دارند؛ به بیان بهتر، این لنزها دارای یک بخش سخت در مرکز و یک بخش نرم در اطراف هستند. بنابراین این طراحی، وضوح بینایی لنز RGP را با راحتی لنز نرم ترکیب میکند. لازم به ذکر است، لنزهای ترکیبی نیاز به اندازهگیری بسیار دقیق داشته و اغلب هزینهی بالاتری نسبت به سایر انواع لنزهای چشمی دارند؛ به همین دلیل، اغلب استفادهی گستردهای از آنها نمیشود.
انواع لنز چشم از نظر مدت استفاده
هر نوع لنز چشم، دورهی استفاده و برنامهی تعویض خاص خود را دارد. در واقع، هیچ لنزی دائمی نبوده و همه باید پس از مدتی جایگزین شوند.
لنزهای یکبار مصرف
لنزهای یکبارمصرف، لنزهایی هستند که طبق برنامهی مشخص، پس از مدت معینی استفاده، دور انداخته میشوند. لنزهای نرم یکبار مصرف در سه نوع اصلی عرضه میشوند:
- روزانه
- دوهفتگی
- ماهانه
لنزهای یکبار مصرف اغلب در طول روز استفاده میشوند و شبهنگام یا باید دور انداخته شوند یا در محلول مخصوص نگهداری قرار گیرند. بر اساس دستور تولیدکننده، میتوان آنها را حدود ۸ تا ۱۶ ساعت بهصورت ایمن در چشم نگه داشت.
لنزهای طولانیمدت
لنزهای طولانیمدت توسط FDA برای استفادهی طولانیتر نسبت به سایر لنزهای یکبار مصرف تایید شدهاند. در تبلیغات این لنزها معمولا گفته میشود که میتوان آنها را تا هفت روز پیاپی، حتی در هنگام خواب، در چشم نگه داشت، اما با اینحال، خوابیدن با لنز تماسی به دلیل افزایش خطر عفونت چشمی و آسیب قرنیه، تقریبا هیچ گاه توصیه نمیشود.
جنس انواع لنز چشم
در بخش زیر، با انواع جنس لنز چشم بیشتر آشنا میشویم:
هیدروژل
هیدروژل یکی از رایجترین مواد مورد استفاده در ساخت لنزهای نرم است. این ماده نوعی پلیمر ژلمانند و حاوی آب است، که بسیار نازک و انعطافپذیر بوده و بهآسانی روی سطح چشم قرار میگیرد. لنزهای ساختهشده از هیدروژل به دلیل سازگاری بالای خود با بافت چشم، گزینهای ایدهآل برای افرادی هستند که چشمان خشک یا حساسی دارند.
سیلیکون هیدروژل
لنزهای سیلیکون هیدروژل همانطور که از نامشان پیداست، ترکیبی از هیدروژل و سیلیکون بوده و این اجازه را میدهند که اکسیژن بیشتری به قرنیه چشم برسد. به همین دلیل برای استفادهی طولانیمدت گزینه مناسبی هستند. بااینحال، لنزهای ساخته شده از سیلیکون هیدروژل ممکن است پروتئین و ذرات اشک را بیشتر جذب کرده و نیاز به مراقبت و تمیزکاری بیشتر و دقیقتری داشته باشند.
پلیمتیل متاکریلات
پلیمتیلمتاکریلات یا پلکسیگلاس نوعی پلاستیک سخت است که در گذشته برای ساخت لنزهای سخت استفاده میشد. این ماده شفاف، مقاوم و سازگار با بدن است و دیدی بسیار واضح ایجاد میکند. اما از آنجایی که اجازهی عبور اکسیژن زیادی را به چشم نمیدهد، استفادهی طولانیمدت از آن میتواند موجب ناراحتی یا کمبود اکسیژن در قرنیه شود؛ به همین علت تولیدکنندگان امروزی، لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز را جایگزین لنزهای پلیمتیل متاکریلات کردهاند تا روند تنفس چشم بهبود یابد.
انواع لنز چشم برای شرایط مختلف چشمی
در بخش زیر، به بررسی انواع لنز چشم درمانی برای شرایط گوناگون میپردازیم:
لنز تککانونی
این لنزها برای اصلاح خطاهای انکساری مانند نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم طراحی شدهاند. لنز تککانونی تنها یک قدرت بینایی دارد که دید را در یک فاصلهی مشخص بهبود میدهد.
لنز مخصوص آستیگماتیسم
لنزهای توریک برای جبران انحنای نامتقارن قرنیه در افراد مبتلا به آستیگماتیسم تولید شدهاند. البته این لنزها میتوانند همزمان سایر خطاهای انکساری مانند نزدیکبینی یا دوربینی را نیز اصلاح کنند. ناگفته نماند، برخلاف سایر لنزها، لنزهای توریک باید در موقعیت صحیحی روی سطح چشم قرار گیرند و نباید بچرخند یا جابهجا شوند.
لنز چندکانونی
لنزهای چندکانونی برای اصلاح دید در فواصل مختلف طراحی شدهاند؛ هر لنز دارای چند ناحیهی متفاوت با قدرتهای بینایی گوناگون بوده و از این رو، ممکن است مدتی طول بکشد تا چشم به آنها عادت کند. این لنزها اغلب برای افرادی تجویز میشوند که از عینکهای تدریجی برای پیرچشمی استفاده میکنند یا اینکه برای دید دور و نزدیک نسخههای متفاوتی دارند.
لنز رنگی
بیشتر لنزهای چشمی، شفاف و تقریبا نامحسوس هستند، اما برخی از آنها با رنگهای متنوع طراحی میشوند تا ظاهر چشم را زیباتر کنند. با اینکه رنگ لنز طیف وسیعی را شامل میشود (لنز طوسی، قهوهای، سبز، آبی و…) و بسیاری از افراد صرفا برای جنبه زیبایی از آنها استفاده میکنند، انواعی از این لنزها نیز وجود دارند که میتوانند همزمان بینایی را نیز اصلاح کند. توجه داشته باشید استفاده از لنز رنگی حتی اگر برای زیبایی باشد، باز هم بهتر است با مشورت چشمپزشک صورت بگیرد.
قیمت لنز چشم
بهطور کلی، هزینه لنزهای تماسی به نوع نیاز بینایی و نسخهی چشم فرد بستگی دارد. لنزهای تککانونی ماهانه اغلب ارزانتر از سایر انواع هستند، در حالی که لنزهای روزانه یکبار مصرف و لنزهای تخصصی قیمت بالاتری دارند. لنزهای دوهفتگی و ماهانه مقرونبهصرفهتر بوده و انواع لنز رنگی چشم یا آنهایی که چند نوع خطای انکساری را همزمان اصلاح میکنند نیز معمولا گرانتر هستند. البته هنگام خرید، بیشتر از آنکه قیمت لنز چشم مهم باشد بهتر است به دنبال لنزی باکیفیت، مناسب، دقیق و سازگار با چشم و سبک زندگیتان باشید.
مراقبت از لنز چشم
اگر میخواهید چشمانی سالم و لنزهایی تمیز داشته باشید، نکات زیر را رعایت کنید:
- دستهایتان را قبل و بعد از لمس لنز یا چشمها بشویید.
- با لنزها با ملایمت رفتار کنید.
- هیچوقت لنزی که باعث سوزش یا ناراحتی میشود را در چشم نگذارید.
- همیشه محلول چندمنظوره و جعبهی نگهدارندهی لنز را بههمراه داشته باشید.
- لنز و آب با هم سازگار نیستند؛ بنابراین هرگز با لنز شنا نکنید یا دوش نگیرید.
- با لنزها نخوابید؛ زیرا خوابیدن با لنز باعث خشکی چشم، التهاب و افزایش احتمال عفونت میشود.
لنز چشم بهتر است یا عینک؟
دانستیم لنز چشم عدسیهای نازک و شفافی از جنس پلاستیک یا انواع پلیمرها هستند که برای اصلاح مشکلات بینایی یا صرفا جنبه زیبایی ساخته شدهاند. این لنزها مستقیما روی قرنیه چشم قرار میگیرند و اساسا همین ویژگی آنها را از عینک متمایز میکند. بسیاری از افراد بسته به شرایط یا فعالیت روزانهشان، گاهی از لنز و گاهی از عینک استفاده میکنند. لنزها بهطور طبیعی با انحنای چشم سازگار شده و برای بیشتر افراد، احساسی طبیعیتر نسبت به عینک ایجاد خواهند کرد. با این حال، لنزها نیاز به مراقبت و نگهداری ویژه دارند که ممکن است برای برخی افراد دشوار باشد.
در مقابل، عینک استفادهی بسیار آسانی دارد، در طرحها و سبکهای گوناگون عرضه شده و تا حدی از چشمها در برابر گردوغبار، باد و ذرات معلق محافظت میکند. اما عینک هم معایب خود را دارد و ممکن است در هوای سرد بخار بگیرد؛ بنابراین انتخاب بین عینک و انواع لنز چشم به نیازها، ترجیحات شخصی، سلیقه، راحتی و سبک زندگی هر فرد بستگی دارد.
سوالات متداول:
۱. پیشرفتهترین لنز نرم کدام است؟
لنزهای نرم اخیرا از سیلیکونهیدروژل تولید شدهاند؛ این لنزها نسبت به هیدروژلهای معمولی، اکسیژن بیشتری را به چشم میرسانند و هنگام استفادهی طولانیتر، کمتر خشک میشوند.
۲. لنز چشم یکبار مصرف را تا چه مدت میتوان در چشم گذاشت؟
بر اساس دستور تولیدکننده، معمولا میتوان این نوع لنزها را حدود ۸ تا ۱۶ ساعت در چشم نگه داشت.
۳. لنز چشم یا عینک کدامیک برای چشم بهترند؟
انتخاب بین لنز تماسی و عینک کاملا به نیازها، ترجیحات شخصی و سبک زندگی هر فرد بستگی دارد.
