قرص کافئین چیست و چه فواید و عوارضی دارد؟
برخی افراد برای مقابله با خوابآلودگی روزانه، ادامه فعالیت در محل کار یا بیدار ماندن و افزایش هوشیاری و تمرکز برای مطالعهی فشرده، به مصرف قرصهای کافئین روی میآورند. اما آیا واقعا این قرصها موثر هستند؟ آیا اساسا مصرف قرصهای کافئین ایمن است؟ اگر شما نیز میخواهید اطلاعاتتان درباره قرص کافئين بیشتر شده و برای این نوع سوالات پاسخ روشن و واضحی پیدا کنید، پیشنهاد میکنیم تا انتهای این مطلب از اسنپ پی همراه ما باشید.
قرص کافئین چیست؟
کافئین نوعی داروی محرک بوده، که به فرد کمک میکند زمانی که خوابآلود یا خسته است، بیدار، هوشیار و متمرکز بماند. از این رو، بسیاری از افراد برای دریافت دوز معمول کافئین، در طول روز قهوه یا چای مینوشند. یک فنجان قهوهی معمولی تقریبا حاوی ۱۰۰ میلیگرم کافئین بوده و یک استکان چای سیاه دمکرده حدود ۵۰ میلیگرم کافئین دارد. البته راه دیگر جهت افزایش حافظه، تمرکز، هوشیاری و ارتقای سطح انرژی (افزایش موقت انرژی)، استفاده از انواع قرص کافئین است؛ بهطور معمول، هر قرص کافئین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیگرم ماده کافئین دارد. امروزه میتوان برندهای مختلفی را در بازار یافت که به تولید این قرصها پرداختهاند؛ از جمله معروفترین برندهای قرص کافئین میتوان به Alert، NoDoz، Pep-Back، Stay Awake و Vivarin اشاره کرد. البته ناگفته نماند، جدا از قهوه و چای و انواع قرص کافئین، ممکن است این ماده را در محصولات مکمل غذایی نیز پیدا کنید؛ این محصولات میتوانند به شکل پودر یا مایع بوده و حاوی کافئین خالص یا بسیار غلیظ باشند.
قرص کافئین برای چیست؟
کافئین مادهای است که در بیش از ۶۰ نوع گیاه یافت میشود؛ همچنین بهصورت مصنوعی ساخته شده و به انواع غذاها، نوشیدنیها و قرصهای کافئین اضافه میگردد. مطالعات بسیاری فواید سلامتی کافئین را بررسی کردهاند؛ بهطوریکه وقتی این ماده در مقدار مناسب مصرف شود، قادر است عملکرد بدنی، حافظه و سایر موارد را بهبود دهد. در بخش زیر، به فواید کافئین میپردازیم و پس از مطالعه این بخش خواهید دانست که برای مثال قرص کافئین ۲۰۰ برای چیست و مصرف آن چه مزایایی برای بدن دارد.
افزایش انرژی و بهبود عملکرد بدنی
کافئین نشان داده است که میتواند عملکرد بدنی هنگام ورزش یا فعالیتهای فیزیکی را بهبود بخشد. طبق بررسیهای گوناگون، افرادی که در مقادیر کم تا متوسط کافئین مصرف میکنند، در برخی فعالیتهای فیزیکی مانند پرش، دو سرعت و فعالیتهای هوازی (فعالیت مداوم) و بیهوازی (حرکات کوتاهمدت با شدت بالا) پیشرفت کرده و علاوهبر آن، میزان استقامت و قدرت بدنی آنها بهبود مییابد. از این جهت میتوان گفت که قرص کافئین برای لاغری نیز میتواند تا اندازهای کمککننده باشد. لازم به ذکر است، جامعه بینالمللی تغذیه ورزشی (ISSN) بیان میکند که معمولترین و بهترین زمان مصرف قرص کافئین، ۶۰ دقیقه قبل از ورزش با دوز ۳ تا ۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است؛ چرا که حداکثر سطح کافئین در خون طی یک ساعت بعد از مصرف رخ میدهد و اثرات آن برای ۴ تا ۶ ساعت پس از آن ادامه دارد؛ با این حساب:
برای فردی با وزن ۵۴ کیلوگرم (۱۲۰ پوند)، این مقدار برابر با ۱۶۳ تا ۲۳۵ میلیگرم کافئین است.
برای فردی با وزن ۸۲ کیلوگرم (۱۸۰ پوند)، برابر با ۲۴۵ تا ۴۹۰ میلیگرم کافئین است.
تسکین میگرن و سردرد
افرادی که سردرد یا میگرن دارند ممکن است با مصرف کافئین دردشان تسکین یابد. این در حالی است که حتی ترکیب کافئین با داروهای بدون نسخه ضد درد مانند تایلنول (استامینوفن)، آسپرین و ادویل (ایبوپروفن) موثرتر از مصرف داروی ضد درد بهتنهایی است. کافئین حتی در بسیاری از داروهای سردرد مانند Excedrin و Midol نیز وجود دارد. لازم به ذکر است که استفاده از قرص کافئین برای درمان سردرد و میگرن میبایست محدود به حداکثر دو روز در هفته باشد؛ چرا که مصرف مداوم آن میتواند باعث وابستگی به کافئین و حتی افزایش دفعات میگرن شود.
افزایش تمرکز، حافظه و هوشیاری
مصرف کافئین یک روش محبوب برای بهبود هوشیاری و تمرکز هنگام مطالعه یا کار است و تحقیقات اثرگذاری آن را در این زمینه تایید میکنند. برای نمونه، یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ اثر قرصهای حاوی ۲۰۰ میلیگرم کافئین را روی حافظه ۱۶۰ بزرگسال بررسی کرد و محققان دریافتند افرادی که هنگام انجام وظیفه یادگیری قرص کافئین مصرف کرده بودند، ۲۴ ساعت بعد در آزمونهای حافظه عملکرد بهتری نسبت به گروه دارونما نشان دادند.
محافظت در برابر بیماری آلزایمر
چندین مطالعه اثر کافئین را بر زوال عقل و بیماری آلزایمر بررسی کردهاند. برای مثال، نتیجه یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد که مصرف کافئین طی ۱۲۶ ماه با کاهش افت شناختی همراه بوده است. البته شرکتکنندگان در این مطالعه قهوه را بهعنوان منبع کافئین مصرف کردند؛ بنابراین نتایج ممکن است با مصرف قرص کافئین کاملا مشابه نباشد. دلیل این تفاوت آن است که قهوه و چای حاوی مجموعهای از آنتیاکسیدانها و ترکیبات دیگری هستند که میتوانند اثرات سلامتیِ متفاوتی از خود کافئین برای بدن فراهم کنند.
تثبیت حافظه بلندمدت
مطالعهای در سال ۲۰۱۴ در مجله Nature Neuroscience فواید استفاده از قرص کافئین را برای بهبود تثبیت حافظه (یعنی انتقال حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت) بررسی کرد. این مطالعه نشان داد که تثبیت حافظه بلندمدت با دوز ۲۰۰ میلیگرم کافئین (معادل قرص کافئین ۲۰۰) بهبود یافته است، اما از طرفی، بازیابی حافظه تحتتاثیر قرار نگرفت.
دوز مصرف مناسب قرص کافئین چقدر است؟
مانند قهوه و سایر نوشیدنیهای کافئیندار، قرصهای کافئین نیز به شما کمک میکنند تا هوشیار بمانید. از اینرو، اگر خسته یا خوابآلود هستید، برای مثال مصرف قرص کافئین ۲۰۰ میتواند باعث شود احساس بیداری و تمرکز بیشتری داشته باشید. اگر بزرگسال هستید، میتوانید روزانه حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین را بهطور بیخطر مصرف کنید؛ این مقدار تقریبا برابر با ۳ تا ۵ فنجان قهوه یا ۲ تا ۴ عدد قرص کافئین است.
توجه داشته باشید که برخلاف نوشیدن قهوه، دریافت مقدار زیاد کافئین از طریق قرصها بهدلیل مصرف سریعتر و راحتتر، بسیار آسانتر است. بهعبارتی، برخی افراد برای بیدار ماندن، قرصهای زیادی مصرف میکنند و گاهی بهدلیل تمرکز زیاد روی کار خود فراموش میکنند که در ۲۴ ساعت گذشته چند قرص کافئین مصرف کردهاند. این در حالی است که استفاده نامتعادل و افراطی از قرصهای کافئین میتواند بسیار خطرناک باشد؛ به بیان دقیقتر، مصرف بیش از حد ۱ تا ۵ گرم کافئین ممکن است منجر به کما یا حتی مرگ شود.
آیا قرص کافئین بی خطر است؟
مسمومیت با کافئین زمانی خطرناکتر میشود که فرد از مکملهایی استفاده کند که حاوی کافئین خالص یا با غلظت بسیار بالا هستند. در این محصولات، اندازهگیری دقیق مقدار کافئین دشوار است؛ به همین دلیل ممکن است ناخواسته مقدار زیادی کافئین مصرف کنید و خیلی سریع از حد معمول و بیخطر به دوزی برسید که برای سلامتی خطرناک و حتی تهدیدکننده زندگی است.
برای ایمنی بیشتر، از ترکیب قرصهای کافئین با نوشیدنیهای گازدار یا انرژیزا خودداری کنید، زیرا این کار میتواند خطر مصرف بیشازحد کافئین را افزایش دهد. همچنین به این نکته توجه داشته باشید که احتمال اعتیاد به قرصهای کافئین وجود دارد، زیرا کافئین یک محرک است. به عبارتی، اگر بهطور مداوم و بدون وقفه از این قرصها استفاده کنید، ممکن است پس از مدتی به آن وابسته شوید و هنگام قطع مصرف، علائم ترک مانند سرگیجه، سردرد، اضطراب، بیحالی و خستگی به سراغتان بیایند.
عوارض قرص کافئین چیست؟
مانند سایر اشکال کافئین، قرصهای کافئین نیز ممکن است در صورت مصرف نادرست و بیش از حد، عوارض جانبی و احتمالی را در بدن فرد ایجاد کنند؛ در بخش زیر، با عوارض این قرصها از جمله عوارض قرص کافئین ۲۰۰ آشنا میشویم:
رفلاکس معده
اضطراب
اسهال
سرگیجه
تشنگی بیشازحد
سردرد
بیخوابی
تهوع
تپش قلب سریع
لرزش
فلج خواب
احساس ناخوشایند
استفراغ
قرص کافئین را چگونه مصرف کنیم؟
برای استفاده صحیح و بیخطر، همیشه بهتر است دستورالعملهای روی بستهبندی قرص کافئین را دنبال کنید یا اینکه از پزشک خود درباره نحوه مصرف راهنمایی بگیرید. در بخش زیر، نکاتی را درباره طریقه مصرف قرص کافئین ۲۰۰ یا دیگر دوزهای این دارو بیان میکنیم:
مصرف کافئین را به ۴۰۰ میلیگرم در روز محدود کنید. به یاد داشته باشید که غذاها یا نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند قهوه، چای، نوشابه، نوشیدنیهای کافئیندار و شیر شکلات، حاوی کافئین اضافی هستند؛ بنابراین ممکن است بهتر باشد هنگام مصرف قرص کافئین از آنها پرهیز کنید.
از مصرف قرصهای کافئین نزدیک به زمان خواب خودداری کنید.
از داروهای بدون نسخه (مانند داروهای سرماخوردگی یا آلرژی) مگر با مشورت پزشک استفاده نکنید.
از آبگریپفروت هنگام مصرف قرص کافئین خودداری کنید، چرا که ممکن است اثر آن را افزایش دهد.
به علائم مصرف بیشازحد کافئین مانند تپش قلب شدید، اضطراب، تحریکپذیری، بیقراری و اختلال در خواب توجه داشته باشید.
چه کسانی باید از مصرف قرص کافئین خودداری کنند؟
برخی گروههای سنی بایستی از مصرف قرصهای کافئین اجتناب کنند؛ در بخش زیر به این افراد اشاره میکنیم:
کودکان زیر ۱۲ سال نباید قرص کافئین مصرف کنند.
نوجوانان و جوانان باید با پزشک درباره مصرف قرصهای کافئین مشورت نمایند.
اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا در حال شیردهی هستید، بهتر است مصرف کافئین را محدود کنید.
همچنین اگر دچار بیماری خاصی هستید یا سابقه یکی از موارد زیر را دارید، حتما پیش از مصرف قرص کافئین با پزشک خود مشورت کنید که آیا استفاده از این قرص برای شما مناسب است یا خیر.
مشکلات قلبی
فشار خون بالا
بیماری کبد
زخم معده
قرص کافئین با چه داروهایی تداخل دارد؟
درست مانند بسیاری دیگر از داروها و مکملها، ممکن است مصرف همزمان قرص کافئین با برخی داروها، تداخل ایجاد کرده و تاثیرات آنها را دستخوش تغییر کند. از این رو، اگر از داروهای زیر استفاده میکنید حتما پیش از مصرف قرص کافئین ابتدا با پزشک خود مشورت کنید:
سیمتیدین
اکیناسه
افدرین
کتوکونازول
کتوپروفن
مهارکنندههای MAO
فنوباربیتال
فنیتوئین
تئوفیلین
آیا مصرف قرص کافئین انتخاب خوبی است؟
دانستیم مصرف قرص کافئین هنگام کار یا مطالعه یکی از روشهای رایج برای افزایش تمرکز، حافظه و هوشیاری است. علاوه بر این، با کاهش خستگی و ایجاد افزایش کوتاهمدت انرژی، میتواند عملکرد بدنی را بهتر کند و تا حدی در روند لاغری نیز موثر باشد. با این حال توجه داشته باشید که هر چند قرصهای کافئین ممکن است به بیدار ماندن، مطالعه یا کار بیشتر کمک کنند، مصرف دوزهای بالا میتواند باعث بروز عوارضی مانند رفلاکس معده، سردرد، بیخوابی، تپش قلب سریع و تهوع شود؛ بنابراین این قرصها برای همه افراد مناسب نیستند. در پایان، به یاد داشته باشید اگر خواب کافی ندارید، بهتر است از مصرف قرص کافئین خودداری کنید، زیرا ممکن است وارد چرخهای شوید که خواب شما را مختل کرده و در نهایت توانایی حفظ هوشیاری در طول روز را کاهش دهد.
سوالات متداول
فواید قرص کافئین برای چیست؟
مصرف قرص کافئین میتواند باعث افزایش موقت انرژی، هوشیاری، تمرکز و بهبود حافظه شود و همچنین به ارتقای عملکرد فیزیکی، تسکین میگرن و سردرد، محافظت تا حدی در برابر بیماری آلزایمر و تقویت حافظه بلندمدت کمک کند.
بهترین زمان مصرف قرص کافئین چه زمانی است؟
ISSN توصیه میکند کافئین حدود ۶۰ دقیقه قبل از ورزش مصرف شود؛ چرا که بیشترین سطح کافئین در خون معمولا یک ساعت پس از مصرف ایجاد میشود و اثرات آن نیز میان ۴ تا ۶ ساعت ادامه پیدا میکند.
دوز مصرف قرص کافئین چه قدر است؟
بزرگسالان میتوانند روزانه حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین را بهطور ایمن مصرف کنند.
عوارض جانبی قرص کافئین چیست؟
مصرف بیشازحد قرص کافئین ممکن است باعث رفلاکس معده، اضطراب، اسهال، سرگیجه، تشنگی بیشازحد، سردرد، بیخوابی، تهوع، تپش قلب سریع، لرزش، فلج خواب و استفراغ شود.
