اظهارنامه مالیاتی چیست؟
اظهارنامه مالیاتی کارنامه اصلی عملکرد یکساله اشخاص حقیقی و حقوقی است و ارائه بهموقع آن از مهمترین تکالیف قانونی مودیان در نظام مالیاتی کشور محسوب میشود. برای رسیدن به شفافیت مالی، محاسبه عادلانه مالیات بر درآمد و جلوگیری از جرائم سنگین نیاز است تا این سند رسمی با دقت تکمیل و ارسال شود. به همین دلیل، در این مطلب از اسنپپی شما را بهطور کامل با اظهارنامه مالیاتی و نکات مربوط به آن آشنا میکنیم.
اظهارنامه مالیاتی چیست و چه کاربردی دارد؟
اظهارنامه مالیاتی، گزارش جامع و رسمی عملکرد یکساله اشخاص و شرکتهاست و مودیان در این سند تمامی درآمدها، هزینهها، معافیتها و کسورات قانونی خود را درج میکنند تا مالیات بر درآمد آنها بهطور دقیق، شفاف و عادلانه محاسبه و به سازمان امور مالیاتی ارائه شود. تا پیش از سال ۱۳۹۱، دریافت و تکمیل این سند بهطور دستی و کاغذی انجام میشد که علاوه بر اتلاف زمان، احتمال بروز خطای انسانی یا مفقودی اسناد را افزایش میداد. امروزه کلیه این مراحل بهطور یکپارچه و الکترونیکی در درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی انجام میگیرند.
چه کسانی مکلف به ارسال اظهارنامه مالیاتی هستند؟
شناخت دقیق مشمولان و افراد معاف از ثبت اظهارنامه مالیاتی، موضوع مهمی است که باید آن را بدانید. طبق قانون، بخش زیادی از فعالان اقتصادی حقیقی و حقوقی موظف به انجام تکالیف مالیاتی خود هستند، درحالیکه برخی سازمانها و گروهها بهموجب قانون از این تکلیف معاف شدهاند. جزئیات این دستهبندی را در ادامه بررسی میکنیم:
اشخاص مشمول ارسال اظهارنامه
افراد، شرکتها و نهادهای زیر موظف هستند که در مهلتهای مقرر قانونی نسبت به ثبت و ارسال اظهارنامه عملکرد خود اقدام کنند:
1. کلیه اشخاص حقیقی که در بخشهای تجاری، خدماتی، تولیدی و اصناف کشور مشغول به فعالیت اقتصادی هستند.
2. کلیه اشخاص حقوقی و شرکتهای ثبتشده در اداره ثبت شرکتها با هر نوع موضوع فعالیت
3. اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی مقیم خارج از کشور که از طریق فعالیت اقتصادی یا واگذاری املاک در ایران درآمد کسب میکنند.
4. اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی مقیم خارج از کشور که از محل امتیازات، واگذاری سرمایه یا سایر فعالیتها در داخل ایران درآمد دارند.
5. کلیه اتباع غیرایرانی اعم از حقیقی یا حقوقی که در حوزه جغرافیایی ایران مشغول به کسب درآمد هستند.
اشخاص معاف از ارسال اظهارنامه
طبق قانون، گروهها و سازمانهای زیر از ارائه اظهارنامه عملکرد مالیاتی معاف شدهاند:
1. شهرداریها و سازمانهای زیرمجموعه و وابسته به آنها در استانهای کشور
2. سازمانها، نهادها و ارگانهایی که تمام یا بخشی از بودجه آنها از محل بودجه عمومی دولت تامین میشود.
3. کلیه وزارتخانهها، موسسات دولتی و نهادهای حاکمیتی
4. کارگران، صیادان، عشایر، شرکتهای تعاونی دانشآموزی و دانشجویی بر اساس ضوابط قانونی مصوب
معرفی انواع اظهارنامه مالیاتی بر اساس مادههای قانونی
در نظام مالیاتی کشور، اظهارنامهها بر اساس نوع فعالیت، ساختار حقوقی و حجم گردش مالی به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. انتخاب درست نوع فرم متناسب با وضعیت مودی، شرط اصلی پذیرش اطلاعات توسط اداره دارایی است.
مهمترین انواع اظهارنامه های مالیاتی به شرح زیر هستند:
اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی: مخصوص تمامی شرکتها و موسسات تجاری و غیرتجاری، موضوع ماده ۱۱۰ قانون مالیاتهای مستقیم.
اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه اول: مربوط به صاحبان مشاغلی که حجم فعالیت مالی آنها از سقف مقرر تجاوز کرده است و مکلف به نگهداری دفاتر قانونی هستند.
اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه دوم: ویژه صاحبان مشاغلی که حجم درآمد آنها در حد متوسط است و نیاز به ثبت خلاصه درآمد و هزینه دارند.
اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه سوم: مربوط به کسبوکارهای کوچک و اصنافی که گردش مالی پایینتری دارند.
اظهارنامه مالیات بر درآمد املاک: ویژه اشخاص حقیقی یا حقوقی دارنده درآمد حاصل از اجاره یا واگذاری املاک و مستغلات، مستند به مواد ۵۷ و ۸۰ قانون.
اظهارنامه مالیاتی انحلال شرکت: مخصوص شرکتهایی که مراحل انحلال رسمی را طی میکنند.
مدارک لازم برای تهیه و ثبت اظهارنامه مالیاتی
برای انجام فرایند ثبت اظهارنامه مالیاتی بهطور دقیق و بدون مغایرت، جمعآوری اسناد و مدارک مالی مختلفی الزامی است تا مشکلی هنگام تکمیل فرمها یا مراجعه ممیز مالیاتی پیش نیاید. مدارک موردنیاز برای ثبت اظهارنامه مالیاتی به شرح زیر هستند:
مجوزهای قانونی فعالیت صادرشده از مراجع ذیصلاح مانند پروانه کسب، کارت بازرگانی یا مجوز بهرهبرداری
اساسنامه، شرکتنامه، اظهارنامه ثبت شرکت و آخرین تغییرات روزنامه رسمی مربوط به صاحبان امضاء و موضوع فعالیت
اجارهنامه رسمی یا گواهی سند مالکیت دفتر مرکزی، کارخانه یا محل قانونی فعالیت
تصویر مدارک هویتی (شناسنامه و کارت ملی) اعضاء هیئتمدیره، مدیرعامل و صاحبان امضاء مجاز
گواهی ترازنامه و صورت سود و زیان تاییدشده برای کلیه اشخاص مکلف به تسلیم آن
میزان دقیق درآمد حاصل از فروش داخلی، صادرات کالا یا ارائه خدمات
صورت گردش حسابهای بانکی ممهور به مهر رسمی شعبه بانک
صورت بهای تمامشده کالاها یا خدمات ساختهشده و بهفروشرفته
کلیه قراردادهای منعقده شرکت یا شخص با اشخاص حقیقی یا حقوقی
مانده سود و زیان دوره قبل و گردش حساب تعدیلات سنواتی
شماره ثبت دفاتر قانونی (دفترکل و دفتر روزنامه) و کد رهگیری مربوطه
اسناد و مدارک مالیاتهای پرداختشده طی سال که به تایید سازمان امور مالیاتی رسیده باشند
اسناد پرداختی بیمه و سایر گواهیها و سوابق سالهای قبل مودی بر اساس تشخیص اداره دارایی
مراحل ثبتنام و ارسال اظهارنامه در سامانه الکترونیکی
برای ثبت و مشاهده اظهارنامه مالیاتی نیاز است تا گامبهگام مراحل انجام این کار را در درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی طی کنید.
این سامانه با هدف حذف مراجعه حضوری، افزایش سرعت و دقت در دریافت اطلاعات طراحی شده است. فرایند ارسال اظهارنامه را بهطور گامبهگام در ادامه به شما آموزش میدهیم:
پیش ثبتنام الکترونیکی و دریافت کد رهگیری
در اولین گام، مودی باید وارد سامانه شود و اطلاعات پایهای بنگاه اقتصادی یا اطلاعات هویتی شخص حقیقی را وارد کند. پس از تایید شماره تلفن همراه، لازم است که تاییدیه پستی همراه با کد پستی ۱۰ رقمی در سامانه بارگذاری شود تا صدور کد رهگیری اولیه انجام گیرد.
صحت سنجی اطلاعات
در این مرحله، بخشی از اطلاعات ثبتشده در مرحله پیشثبتنام، از سامانهها و مراجع مختلف استعلام و راستیآزمایی میشوند. در صورت وجود هرگونه مغایرت، نتیجه از طریق پیامک برای شماره تلفن همراه مودی ارسال خواهد شد.
دریافت اطلاعات کاربری
پس از تایید نهایی صحت اطلاعات پیش ثبتنام از سوی سازمان امور مالیاتی کشور، نام کاربری و کلمه عبور محرمانه از طریق پیامک برای مودی ارسال میشود.
ثبتنام الکترونیک و تکمیل اطلاعات
مودی باید با استفاده از نام کاربری و رمز عبور دریافتی، وارد پرتال شخصی خود شود و اطلاعات تکمیلی پرونده اقتصادی، حسابهای بانکی و مجوزهای فعالیت خود را ثبت کند.
اعتبارسنجی و وضعیت ۴۵
در این گام، اعتبارسنجی میدانی و ستادی اطلاعات واردشده انجام میگیرد و با پروندههای فیزیکی تطبیق داده میشود. در صورت عدم وجود مغایرت، مودی وارد «وضعیت ۴۵» خواهد شد که به معنای مجوز رسمی برای ارسال اظهارنامه الکترونیک است.
ورود به سامانه، تکمیل فرمها و دریافت کد رهگیری
مودی در این مرحله باید با ورود به سامانه مربوطه، جدولهای مالی، صورت سود و زیان و ترازنامه را پر کند و پس از چاپ و بررسی نسخه پیشنویس، تایید نهایی اطلاعات انجام دهد.
در نهایت، کد رهگیری رسمی و قبض مالیاتی الکترونیکی صادر میشود و مودی میتواند پرداخت اینترنتی آن را انجام دهد.
چه اطلاعاتی باید در فرم اظهارنامه مالیاتی وارد شوند؟
تکمیل دقیق و بدون نقص تمام بخشهای فرم اظهارنامه مالیاتی اهمیت زیادی دارد؛ چون هرگونه مغایرت منجر به عدمپذیرش یا جریمه خواهد شد. اطلاعات اصلی مندرج در این فرم به شرح زیر هستند:
پاسخ به پرسشهای هویتی و ثبت اطلاعات صاحبان امضاء بر اساس آخرین روزنامه رسمی
درج دقیق اطلاعات حسابداری، گردش حسابهای بانکی و داراییها
ثبت صورت سود و زیان و محاسبه سود یا زیان ناخالص و خالص
اطلاعات ترازنامه شرکت و رفع مغایرتهای احتمالی در تراز مالی
درج درآمدها و اقلام معاف از پرداخت مالیات بر اساس مادههای قانونی
بررسی و تطبیق درآمد مندرج در اظهارنامه با اظهارنامههای ارزش افزوده و گزارشها
نکات مهم قانونی که باید در مورد اظهارنامه مالیاتی بدانید
برای اینکه مراحل تکمیل فرم اظهارنامه مالیاتی را بدون مشکل انجام دهید، نیاز است تا به برخی از نکات مهم قانونی در مورد آن توجه کنید. در ادامه به بررسی این موارد میپردازیم:
مهلت ارسال و تمدیدهای قانونی
مهلت قانونی ثبت اظهارنامه عملکرد اشخاص حقیقی معمولا تا پایان خرداد هر سال است. البته، طبق بخشنامههای سازمان امور مالیاتی برای عملکرد سالهای اخیر، این مهلت تا پایان شهریور تمدید شده؛ این در حالی است که اشخاص حقوقی حداکثر تا ۴ ماه پس از پایان سال مالی مندرج در اساسنامه فرصت دارند.
برای شرکتهایی که سال مالی آنها مطابق سال شمسی یعنی پایان اسفند است، مهلت اولیه تا ۳۱ تیر در نظر گرفته شده که در صورت تصویب بخشنامههای تمدیدی، تا پایان شهریور ادامه دارد. اگر سال مالی شرکت با سال مالیاتی تطابق نداشته باشد، درآمد سال مالی مبنای محاسبه قرار میگیرد و مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی حداکثر ۴ ماه پس از پایان سال مالی شرکت خواهد بود.
عواقب عدم ارسال اظهارنامه و جریمهها
عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر قانونی موجب تعلق جریمه ۳۰درصدی غیرقابلبخشش میشود. حتی شرکتها و موسسات بدون فعالیت نیز موظف هستند که اظهارنامه خود را بهصورت خام به همراه مدارک مربوطه تسلیم کنند؛ چون عدم فعالیت، مجوزی برای عدم ارسال اظهارنامه نیست و در صورت عدم ارسال، مشمول جریمه میشوند.
امکان اصلاح اظهارنامه مالیاتی
طبق مواد ۲۰۰ و ۲۶ قانون مالیاتهای مستقیم، مودیان میتوانند حداکثر تا یک ماه پس از تسلیم اظهارنامه اصلی، نسبت به رفع نقص یا اصلاح اطلاعات و جداول اظهارنامه خود اقدام کنند.
نقش دفاتر قانونی و فرایند رسیدگی
تنظیم دقیق دفاتر کل، روزنامه و دارایی نقش مستقیمی در تعیین مالیات دارد. طبق ماده ۱۵۶ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی تا ۱۲ ماه پس از مهلت تسلیم فرصت دارد تا اظهارنامه را بررسی کند و صدور برگه تشخیص را انجام دهد. پس از صدور، سازمان ۳۰ روز برای ابلاغ فرصت دارد و مودی نیز میتواند در مهلت قانونی اعتراض خود را به ثبت برساند.
شاهکلید موفقیت در حسابرسی و جلوگیری از جرائم دارایی با تنظیم درست اظهارنامه
تنظیم و ارسال بهموقع اظهارنامه مالیاتی تکلیفی قانونی است که باید انجام شود. با توجه به الکترونیکیشدن تمامی مراحل در سامانه my.tax.gov.ir، دقت در ورود اطلاعات مالی، تطبیق درآمدها با گزارشهای فصلی و رعایت دقیق مهلتهای قانونی، از بروز جرائم سنگین و دردسرهای اداری جلوگیری میکند؛ در نتیجه نیاز است تا فرم اظهارنامه مالیاتی خود را بادقت تکمیل کنید تا در آینده با مشکل مواجه نشوید.
سوالات متداول
اظهارنامه مالیاتی چیست؟
کارنامهای مالی از عملکرد یکساله اشخاص حقیقی یا حقوقی است که برای محاسبه دقیق، شفاف و عادلانه مالیات بر درآمد به سازمان امور مالیاتی ارائه میشود.
آدرس سامانه ثبت و ارسال اظهارنامه چیست؟
کلیه مراحل ثبتنام، تسلیم، پرداخت و مشاهده اظهارنامه مالیاتی از طریق درگاه ملی خدمات الکترونیک به نشانی my.tax.gov.ir انجام میشوند.
مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی برای اشخاص حقیقی و حقوقی چه زمانی است؟
برای اشخاص حقیقی معمولا تا پایان خرداد و برای اشخاص حقوقی تا ۴ ماه پس از پایان سال مالی است.
جریمه عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی چقدر است؟
عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر مشمول جریمه ۳۰درصدی غیرقابلبخشش نسبت به مالیات متعلق میشود.
